Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունների ներկայիս իրավիճակը հասել է այնպիսի անհամաչափ փուլի, երբ Բաքուն ոչ միայն պահանջում է «խաղաղություն» իր պայմաններով, այլև համառորեն ձգտում է Հայաստանին ամրագրել վասալ պետության կարգավիճակ։ Այս կարգավիճակը ենթադրում է, որ Հայաստանը պարտավոր է համաձայնեցնել իր առանցքային քաղաքական որոշումները «սյուզերենի»՝ Ադրբեջանի հետ։
Այս տեսակետը դառնում է առավել հստակ, երբ դիտարկում ենք Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարության վերջին արձագանքը։ Այս անհամաչափ ճնշման կենտրոնում է Ադրբեջանի պահանջը՝ փոփոխելու Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը։ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունները՝ Սահմանադրական փոփոխություններ նախաձեռնելու պատրաստակամության մասին, եթե Սահմանադրական դատարանը «Բաքվի հետ խաղաղության պայմանագիրը» ճանաչի երկրի հիմնական օրենքին հակասող, Բաքվում ընկալվում է ոչ թե որպես խաղաղության ճանապարհ, այլ որպես ՀՀ ինքնիշխանության հրապարակային հաստատում, որը քննարկելի է։
Ադրբեջանի տեսանկյունից, նման քայլը ցույց է տալիս Հայաստանի պատրաստակամությունը ենթարկվելու արտաքին թելադրանքին՝ ստորագրելու համար ցանկացած պայմանագիր։ Բաքվի համար այս գործընթացը վերածվում է ապացույցի, որ Հայաստանը պատրաստ է զիջել իր ինքնիշխանությունը։
Այս դրվագը դասական օրինակ է այն բանի, որ զրկվելով ռազմավարական խորությունից և դիվանագիտական վահանից, որը տալիս էր Արցախը, Երևանը հայտնվել է Ադրբեջանի ուղղակի միջամտության ներքո՝ ոչ միայն սահմանների, այլև ներքին և արտաքին գործերի հարցում։ Ադրբեջանական քաղաքական իսթեբլիշմենթը, ինչպես նշում են որոշ վերլուծաբաններ, Հայաստանի Հանրապետությունը դիտարկում է «որպես սահմանափակ ինքնիշխանությամբ տարածք»։
Այս տրամաբանությամբ, ցանկացած նախաձեռնություն, որը համաձայնեցված չէ Բաքվի հետ, ընկալվում է որպես վասալական պարտավորությունների խախտում։ Այսպիսով, Ադրբեջանը ցանկանում է ոչ միայն ճնշում գործադրել սահմանների դելիմիտացիայի և կոմունիկացիաների բացման վերաբերյալ, այլև վերահսկել Հայաստանի ներքին օրենսդրությունը և արտաքին քաղաքական վեկտորը։
ՀՀ ԱԳՆ-ն, պատասխանելով Բաքվի պահանջներին, հակադարձեց, որ ԵՄ-ի հետ գործընկերության օրակարգը միայն «նպաստում է տարածաշրջանում խաղաղության հետագա ամրապնդմանն ուղղված ջանքերին»։ Սակայն ստեղծված դինամիկայում, երբ Ադրբեջանն արդեն զգացել է «հաղթանակի» համը, նման փաստարկները չեն գործում։
Հայաստանի ռազմավարությունը, որն ուղղված է «մեր տարածաշրջանում առանց արտաքին օգնության և աջակցության ապրելու հնարավորությանը», գործնականում վերածվում է «թշնամի հարևանների՝ Անկարայի և Բաքվի թելադրանքով ապրելու»։ Խաղաղության ձգտումը՝ ցավոտ փոխզիջումների պատրաստակամության միջոցով, որոնք շոշափում են պետականության հենքերը (Սահմանադրությունը), ի վերջո հանգեցնում է ոչ թե ճնշման նվազեցման, այլ դրա ավելացման և վասալական կախվածության կարգավիճակի ամրապնդման։
