Իրավիճակը սկսեց զարգանալ 2026 թվականի փետրվարի 12-ից, երբ մի շարք անձինք սկսեցին հակիրճ խոսել սահմանադրության պահպանման և կայունության մասին՝ իբրև պաշտպանելով այն հայտարարությունից, որ իշխանությունները պլանավորում են Սամվել Կարապետյանին առաջադրել որպես Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի թեկնածու։
Հարցը բացահայտվեց այն պահին, երբ Նարեկ Կարապետյանը հայտարարեց, որ Սամվել Կարապետյանին վարչապետ դարձնելու միակ ճանապարհը սահմանադրության փոփոխությունն է։
Սահմանադրության փոփոխությունն իրականացվում է մի քանի եղանակներով։ Ամենահայտնի և ժողովրդավարական մեթոդը հանրաքվեն է, որտեղ իշխանությունները և քաղաքացիները «այո» կամ «ոչ» պատասխանով որոշում են սահմանադրության փոփոխության կամ նոր խմբագրությամբ նոր սահմանադրության ընդունման մասին։
Բայց Հայաստանի սահմանադրությունը նախատեսում է նաև մեկ այլ մեխանիզմ։ Ըստ 2015 թվականի սահմանադրական փոփոխությունների արդյունքում ներդրված կարգավորման, սահմանադրության որոշակի հոդվածները կարող են փոփոխվել Ազգային ժողովի (ԱԺ) երկու երրորդի ձայների մեծամասնությամբ։
Սահմանադրության մեջ կան հոդվածներ, որոնք իրենց բնույթով ավելի ճկուն են և կարող են փոփոխվել ավելի հեշտ։ Դրանցից մեկը 148-րդ հոդվածն է, որը կարգավորում է կառավարության անդամներին ներկայացվող պահանջները։
Այսպիսով, թեև գործադիր իշխանության քաղաքականությունը, պաշտոններ ստանձնելը և պարտականություններ կրելը տարբերվում են ԱԺ պատգամավորի աշխատանքից, սահմանադրության այս պահի դրությամբ գործող կարգավորումներով ներկայացվող պահանջները նույնական են։
Այս իրավիճակը հիշեցնում է 2020 թվականի փետրվար-մարտ ամիսները, երբ օրակարգային հարցեր էին Սահմանադրական դատարանի (ՍԴ) կազմի փոփոխությունը և ՍԴ նախագահի պաշտոնավարման դադարեցումը։ Այդ ժամանակ նույնիսկ հանրաքվեի հարց էր քննարկվում, և արդեն նախապատրաստվում էին քարոզարշավը։ Պարզապես համավարակի սկիզբը խափանեց այդ գործընթացը, և ԱԺ-ն, ի վերջո, 1/4-ի նախաձեռնությամբ և 2/3 ձայների մեծամասնությամբ ընդունեց սահմանադրական փոփոխությունը։
Զարմանալի է, որ 2020 թվականի սահմանադրական փոփոխության առաջարկը, որը հանգեցրեց ՍԴ-ի փոփոխությանը և ՍԴ նախագահի պաշտոնից զրկմանը, հիմնականում քննադատվեց կամ թիրախավորվեց իշխանական ներկայացուցիչների կողմից։
Այս անգամ, սակայն, «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության կողմից ի սկզբանե ներկայացվեց այդ ճանապարհային քարտեզը։ Այսինքն՝ իշխանությունները, որոշակի իմաստով, ժողովրդին են ընձեռում իր իշխանությունը իրացնելու հնարավորությունը։ Սահմանադրության նշված փոփոխության հարցը հենց ի սկզբանե քննարկման առարկա է հանդիսանալու հանրության կողմից։
Ինչ վերաբերում է Սամվել Կարապետյանի ուղերձը արհեստական բանականության միջոցով ներկայացնելուն, ես դիմել եմ դատախազությանը՝ պահանջելով բացատրություն, թե ինչու է նրան արգելվում հանդես գալ տեսաուղերձով։ Կարծում եմ՝ դա ոչ միայն քաղաքական հետապնդում է, այլև քաղաքական մրցակցության հավասարության սկզբունքը խախտող գործողություն։ Այս աբսուրդային հետապնդումը պետք է դադարեցվի, որպեսզի մենք ունենանք իսկապես ողջամիտ պայմաններ նախընտրական և քաղաքական գործընթացի համար։
