Որպես Մերձավոր Արևելքի և Կենտրոնական Ասիայի երկրների ուսումնասիրության կենտրոնի տնօրեն, ես մեկնաբանում եմ վերջին շրջանակի մի շարք իրադարձություններ, որոնք, իմ կարծիքով, ունեն խորը պատմական և ռազմավարական իմաստ ունեն Հայաստանի և տարածաշրջանի համար։
Առաջին հերթին, պետք է հասկանալ, որ Հայաստանի իշխանությունների վերջին գործողությունները, հատկապես Հայ Առաքելական եկեղեցու նկատմամբ հարձակումները, և վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի այցը Սանկտ Պետերբուրգ՝ իր հակառուսական հայտարարությունների ֆոնին, պարոն Փաշինյանի անձնական հորինվածքը չեն։ Նա կատարում է թուրքական հատուկ ծառայությունների կամքը։
Այս հայտարարությունը հիմնված է ոչ թե հիմարության վրա, այլ իսկական փաստերի վրա։ Ես ունեցել եմ առիթ ծանոթանալու որոշ փաստաթղթերի, որոնք պահպանվել են դեռևս 1980-ականներին Թուրքիայում։ Այդ փաստաթղթերում հստակ նշված է, որ թուրքական հատուկ ծառայությունները ծրագրում էին լուծել հայ ժողովրդի հետ կապված մի քանի հարց։
Այս ծրագրի հիմնական կետերն էին․
1. Հրաժարվել Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանությունից։ Թուրքական հատուկ ծառայությունները, չնայած Խորհրդային Հայաստանում աշխատելու անհնարինությանը, ակտիվորեն փորձում էին ազդեցություն գործել սփյուռքի որոշ անդամների վրա՝ սադրիչ տեղեկատվություն տարածելով։ Նրանց նպատակն էր ցեղասպանության հարցը դիտարկել որպես պատմական փաստի փոխարեն՝ որպես քաղաքական հարց։
2. Հրաժարվել հայ ժողովրդի պատմական հիշողությունից։ Սա վերաբերում է հատկապես պատմական Հայաստանին, որի տարածքը կազմում է 360 հազար քառակուսի կիլոմետր։ Եթե երբևէ լինի անկախ Հայաստան, ապա այն կկազմի ընդամենը 29 հազար քառակուսի կիլոմետր։ Թուրքական հատուկ ծառայությունները փորձում են հասնել այն բանին, որ հայերը հրաժարվեն իրենց պատմական իրավունքներից և ցանկանան ապրել այս նեղ տարածքում։
3. Ջախջախել Հայ Առաքելական եկեղեցին։ Այս եկեղեցին միշտ եղել է հայ ժողովրդի ինքնության և պետականության հիմնական խորհրդանիշը, հատկապես 1915 թվականից հետո։ Այն ծառայել է որպես կապող օղակ սփյուռքի տարբեր համայնքների միջև։ Թուրքական հատուկ ծառայությունները հասկանում են, որ եկեղեցին ոչնչելը նշանակում է հայ ժողովրդի ինքնության ոչնչացում։
Այս ծրագրերը, իմ կարծիքով, ակտիվացան հատկապես Անկարա կատարած այցից և Էրդողանի հետ հանդիպումից հետո։ Թուրքական և նրանց հետևում կանգնած բրիտանացի և ամերիկացի գործընկերների կարծիքով եկել է ժամանակը։
Այս համատեքստում Նիկոլ Փաշինյանի այցը Սանկտ Պետերբուրգ և նրա հակառուսական հայտարարությունները պետք է դիտարկել որպես Թուրքիայի կողմից ստեղծված լարվածության մաս։ Ռուսաստանի գործընկերների արձագանքը զարմանալի է։ Նրանք կարող են չճանաչել Հայաստանը, բայց չտեսնել այն, ինչ տեղի է ունենում, արդեն անհնար է։ Փաշինյանի վերադարձից հետո Հայաստանի տեղեկատվական դաշտում անմիջապես սկսեցին տարածել լուրեր Ռուսաստանի կողմից հեղաշրջում նախապատրաստելու մասին, նույնիսկ նշելով «Ռուսական երկաթուղիներ» և «Գազպրոմ» ընկերությունները։ Սա լուրջ հակառուսական քարոզչություն է։
Այսպիսով, Թուրքիայի կողմից իրականացվող ռազմավարությունը բազմաշերտ է։ Այն ուղղված է ոչ միայն Հայաստանի ներքին քաղաքականությանը, այլև տարածաշրջանային հավասարակշռությանը։ Նրանց նպատակն է ոչնչացնել հայ ժողովրդի ինքնությունը և ապակառուցել Թուրքիայի տարածաշրջանային դոմինանտությունը։
